In september was ik op stap in Finland met 19 basisschool-directeuren tijdens een door ons georganiseerde studiereis. Zij wilden leren van het innovatieve Finse onderwijs. Wat maakt het Finse onderwijs succesvol? Hoe doen de Finnen dat en wat kunnen we daarvan meenemen naar de eigen scholen in Nederland?

We begonnen de reis bij de Universiteit van Jyväskylä, die ons wegwijs maakte in het Finse onderwijssysteem en hoe Finland het doet in de PISA-ranking. De Prof. die ons vertelde over de PISA resultaten was een echte wetenschapper, dol op cijfers en zoekend naar verklaringen daarvoor. Hij liet doorschemeren dat hij zich zorgen maakt over de resultaten van 2012, die in december bekend worden gemaakt. Hoe zal Finland ervoor staan?

In de middag gingen we naar een bachelor-opleiding in ondernemerschap, volgens Peter Senge de enige business-school in de wereld die echt de moeite waard is te bezoeken. De hele groep was begeisterd door wat we daar zagen en hoorden. Echt innovatief onderwijs! Wow, het voelde aan als hoog vliegen. De volgende ochtend kwam daarom misschien ook wel aan als een val vanaf grote hoogte. We gingen naar twee elementary schools met kinderen vanaf 7 jaar. Traditioneel, ouderwets. Is het Finse onderwijs wel zo goed? Teleurstelling. En ik geef toe, ook ik had het gevoel in mijn eigen lagereschooltijd rond te lopen, en dat is toch al heel wat jaren geleden. Dus dat traditionele en ouderwetse snap ik wel. Tegelijk voelde ik ook de mythische wereld waarin jonge kinderen leven. Of moet ik zeggen leefden? Wel in mijn jeugd. Veel spelen en leuke dingen maken. Veel de natuur in en kastanjes en eikels rapen in het bos en daar weer dingen mee knutselen. Samen met zussen en vriendjes en vriendinnen. Ook veel gemeenschapszin. Al die dingen werden weer wakker geschut en aangeraakt bij het bezoek aan die twee ‘traditionele’ scholen. Maar wat had dit met innovatief onderwijs te maken?

De volgende dag waren we te gast bij een school die van ons bezoek een heus project hadden gemaakt waar de hele school bij betrokken was. Hartelijk, informatief, veel tijd om uit te wisselen met leerlingen en docenten en te kijken in de klas.

De laatste dag gingen we naar de Teacher Training School, onderdeel van de Universiteit, maar tevens ook een gewone school. We leerden van alles over de werking van deze school, maar konden helaas geen voorbereiding of evaluatie van een les door een docent in opleiding bijwonen. Op de vraag wat nou de belangrijkste succesfactor is van het Finse onderwijs, zeiden de mensen van de Teacher Training School ‘Trust in schools and teachers’ en ‘Autonomy for teachers’.

Al met al was het een leerzame week, zowel voor de groep als voor mij. Het succes van het Finse onderwijs bleek helemaal niet te zitten in innovatieve lesmethoden. Wel in goed opgeleide docenten, degelijke vakmensen. Ook is er veel oprechte aandacht voor kinderen en veel ruimte voor kinderen om zichzelf te ontplooien, te spelen, sporten, muziek te maken en al die dingen die in het Nederlandse onderwijs zijn wegbezuinigd. Als ze hun energie kwijt kunnen, kunnen ze zich ook weer concentreren in de klas.

Te aanzien van de reis zelf waren er ook kritische geluiden, bijvoorbeeld over de transfer van de luchthaven naar Jyväskylä. Die deden we namelijk per trein. Dat betekent sjouwen met koffers en af en toe wachten. Voor velen was die reis vermoeiend en waarom waren we niet met een bus gegaan? Inderdaad, een goede vraag. En bij de Teacher Traning School had ik niet expliciet koffie en thee geregeld. Mensen waren dus dorstig geworden. Terechte kritische geluiden. Waarom ik zo van de Finnen houd is vanwege het antwoord wat ik kreeg van mijn contactpersoon op de Universiteit van Jyväskylä. Ik had hem gemaild over wat de deelnemers vonden van de bijdrage van de Universiteit en de Teacher Training School en over hun ervaringen van de reis. Dat de bijdrage van de Universiteit inhoudelijk grotendeels goed was, maar de professor een beetje saai en ze op de Teacher Training School niet een voorbereiding of evaluatie van een les hadden kunnen meemaken. Ik schreef hem ook over het niet aanwezig zijn van koffie en thee. En dat het Finse onderwijs ons soms traditioneel of zelfs ouderwets overkomt. Hij schreef mij:

Thank You very much for your interesting feed back. They are extremely good to develop our programs. Thanks! And oh yes, we are also very very interested where our school is going to! Let’s see what the figures tell us in PISA2012. It is good to notice the the so called “excellent school system” also includes very very traditional practices. And sorry forgetting the physical facts! People really need refreshments and pauses! We have to learn that now. Thanks for informing me. Welcome back and let’s make some new arrangements, especially the practical ones.

Uit zijn mail sprak voor mij de lerende houding die ik zo typerend vind voor de Finnen. Omdat je van alles kunt leren wordt er minder gedacht in goed en fout. We leren van wat we doen en dan doen we het een volgende keer beter. Het brengt een lichtheid en levendigheid met zich mee. De spelende mens, alles is leren.

Misschien zit het innovatieve van het Finse onderwijs wel in die lerende houding en minder in nieuwe methoden…

Anja de Bakker, oktober 2013.